GIỌNG BẮC GIỌNG NAM

Hồi xưa, khi chưa có chữ quốc ngữ thì chữ Nôm để ghi tiếng Việt. Chữ Nôm là chữ tượng hình nhìn chữ đọc ra âm. Vì chữ tượng hình chứ không ghi âm nên đọc ra đúng nghĩa là được

Thí dụ chữ 𡗶 đọc là "trời" hay "giời" hay "chời" tùy vùng miền, hiểu đúng nghĩa là (ông) TRỜI là được.

Chữ 𥯌 là (cây) TRE, miền Bắc đọc là CHE, miền Nam đọc là TRE miễn hiểu đúng nghĩa là cây tre là được.

Chữ 瞞 là (mê)MAN miền bắc đọc là MAN, miền Nam đọc là MANG hiểu đúng nghĩa là mê MAN là được.

Chữ tượng hình cũng có quy tắc chính tả, quy tắc chính tả dựa theo nghĩa. Thí dụ cùng là âm TƯ nhưng 资 TƯ bản chữ viết khác hoàn toàn với chữ 諮 TƯ vấn.

Sau này khi có chữ quốc ngữ thì vì chữ quốc ngữ là chữ ghi âm nên quy tắc chính tả khác đi, vừa dựa theo âm vừa dựa theo nghĩa.

Thí dụ, người Bắc đọc CHE nhưng nếu là cây tre thì phải viết TRE, nếu là che chở thì viết CHE.

Người nam đọc MANG nhưng nếu là mê man thì viết MAN mà mang vác thì phải viết MANG.

Nếu xét theo chính tả của chữ quốc ngữ hiện đại thì người miền Bắc hay miền Nam đều có những từ đọc không đúng chính tả.

Thí dụ, người Nam đọc không phân biệt được các âm đầu V, D, Gi. VƠ, DƠ, GIƠ đều đọc giống nhau

Không phân biệt âm đầu HU (HO) với âm đầu QU như HOA, QUA đọc giống nhau, HUỆ QUỆ đọc giống nhau, HUÊ, QUÊ đọc giống nhau

Không phân biệt các âm cuối N và NG như LAN và LANG đọc giống nhau. Không phân biệt âm cuối C và T như VIỆT và VIỆC đọc giống nhau. Không phân biệt âm cuối T và CH như ÍT và ÍCH đọc giống nhau.

Và đọc không phân biệt được hỏi, ngã.

Còn người Bắc thì không phân biệt âm đầu TR và CH trái CHANH và bức TRANH đọc giống nhau. Không phân biệt âm đầu R và GI giỏi GIANG và rảnh RANG đọc giống nhau.

Người Bắc không đọc phân biệt được âm đầu S và X, SƯƠNG mù với XƯƠNG cốt đọc giống nhau.

Người Bắc đọc không phân biệt vần IU, ƯU, ƯƠU HIU quạnh, về HƯU, con HƯƠU đọc giống nhau.

Chính tả là quy ước cho chữ viết để ai đọc cũng HIỂU ĐÚNG. Còn tiếng nói là thói quen của vùng miền, không thể nói giọng miền này chuẩn hơn giọng miền kia. Chuẩn là dựa theo chuẩn nào? nếu dựa theo chuẩn chính tả thì một là chính tả có sau tiếng nói, hai là miền nào cũng có lỗi phát âm sai chính tả.

Nếu lấy giọng một miền làm chuẩn thì vô nghĩa, vì làm sao sửa giọng cho các vùng miền khác. Còn nói "chuẩn" khơi khơi thì nói làm gì?

(Còn tiếp kỳ sau: Vì sao cả hai miền đều có nhiều từ phát âm sai chính tả nhưng chỉ một vài lỗi phát âm sai bị coi là "ngọng", là "quê mùa"

KIỂM, MÓN CHAY ĐẶC SẮC CỦA NGƯỜI MIỀN TÂY

Là người miền Tây hoặc có dây mơ rễ má với miền Tây chắc ai cũng có một lần nếm qua món KIỂM. Món này vị béo và hơi ngọt nhưng không phải là món ngọt vì được dọn lên ăn trong bữa ăn chính cũng với các món mặn khác. Nhưng đây cũng không phải là món mặn vì nó có vị ngọt tuy không ngọt như chè hay các loại bánh ngọt khác.

Hồi mình còn nhỏ, mỗi lần ăn được kiểm nhân đám giỗ hay đám cúng v.v... là mỗi lần thấy kiểm được nấu bằng nguyên liệu khác, chỉ có điểm chung là có nước cốt dừa và hơi ngọt. Mình hỏi người lớn thì được giải thích rằng ai muốn nấu sao thì nấu, muốn để gì cũng được. Chính vì không biết món kiểm tại sao "muốn nấu sao thì nấu" nên mình chưa bao giờ nấu kiểm.

Sau nhiều phen tìm hiểu thì mình mới biết rằng, kiểm là món ăn chay mà nhà chùa ở miền Tây thường nấu mỗi khi có đám tiệc gì đó. Chùa ngày xưa nghèo, mỗi lầm có đám cúng gì ở chùa thì Phật tử đem rau củ quả... đồ ăn tới chùa và nấu cúng. Ai có gì đem nấy. Thường là người đem món này người đem món khác, mỗi thứ một ít... Nấu món gì với nhiều nguyên liệu mà mỗi thứ một ít? món gì có thể tận dụng hết rau, củ, quả, dừa... mà dễ ăn? Thế là món kiểm ra đời.

Món kiểm được nấu với các loại củ, quả, hạt và nước cốt dừa. Không nấu bằng rau lá. Củ có thể là khoai lang, khoai mì, khoai môn... quả có thể là bầu, bí đao, bí rợ, mướp..., hạt có thể là đậu phộng, hạt sen.... Chất đạm thì có tàu hũ, tàu hũ ky.... Có chi dùng nấy. Các nguyên liệu được nấu chín vắt nước cốt dừa vô cho béo, nêm chút đường chút muối, để chút bột báng cho hơi sệt là thành món kiểm. Khi múc ra dọn thì tùy vùng mà người ta rắc lên ít cánh bông trang, bông vạn thọ hoặc chút đậu phộng rang.

Từ chùa món kiểm lan ra ngoài cộng đồng. Trong từng gia đình, tùy người nội trợ và ý thích của người trong nhà mà món kiểm được nấu với nguyên liệu khác nhau. Nấu món kiểm không thể nấu nồi nhỏ vì nhiều nguyên liệu, mỗi thứ một ít cũng thành nhiều nên kiểm hay được nấu trong đám tiệc chay, nếu nấu ăn trong gia đình thì hàng xóm sẽ luôn được chia sẻ.

Ngày nay ở miền Tây rằm lớn người ta hay nấu đồ ăn bố thí. Món ngon, dễ nấu, đủ chất dinh dưỡng dễ phát vì không lích kích chính là món kiểm. Rằm tháng bảy muốn ăn kiểm "quơ" đâu cũng có.

Vậy nên, tới giờ mình vẫn chưa bao giờ nấu kiểm!

Hình: món kiểm trong đám giỗ của gia tộc ngày 14-7 vừa qua. Mấy chén đầu bàn là kiểm.

BIẾT GÌ MÀ NÓI!

Bạn mình bảo: ừ, thì mình giỏi chuyên môn, giỏi tám chuyện này kia, nhưng chuyện quốc gia đại sự thì... mình quá bé nhỏ, mình biết gì đâu mà ý kiến ý cò. 

Thì đúng rồi không ai có thể giỏi hết mọi mặt, thông thạo hết mọi nghề, biết hết mọi chuyện. NHƯNG chuyện quốc gia đại sự, có phải là dân "ngu" không biết gì thì không được quyền có ý kiến?

Ở các nước dân chủ phương Tây, người dân được tự do bầu cử và ứng cử vào các chức vụ trong bộ máy nhà nước để lo chuyện quốc gia đại sự. Người có khả năng, có hiểu biết về chính trị, có tài... tự thấy mình có thể lo chuyện quốc gia thì đứng ra ứng cử. Nhân dân được quyền tự do chọn lựa người mà mình thấy thích hợp với quan điểm của mình, thấy tin tưởng vào tài năng hoặc trí tuệ hoặc đức độ của họ thì mình bầu để họ thay mình lo chuyện quốc gia đại sự. Xong thì dân khỏe, có người mình tin tưởng để lo thay cho mình. 

Nếu chẳng may người mình lựa chọn không được như ý thì sau một nhiệm kỳ, thường là bốn năm thì ta có thể hạ bệ người đó mà bầu người khác ta cảm thấy tin tưởng hơn, thích hợp hơn. Nếu người ta chọn có làm sai thì cũng là do ta không sáng suốt lựa chọn chứ không phải ai đó áp đặt ta.

Tuy là bộ máy điều hành quốc gia được dân bầu chọn, có thể thay dân quyết định vận mệnh quốc gia. Thế nhưng, với những vấn đề trọng đại thì những người đại diện đó cũng không thể tự quyết mà phải hỏi ý toàn dân, tức là TRƯNG CẦU DÂN Ý. Thí dụ như nước Anh quyết định rời khỏi EU là do kết quả trưng cầu dân ý, dân muốn như vậy.

Ở nước ta, đảng CS tự mình giành quyền lãnh đạo, tự mình quyết hết mọi việc. Nếu đảng quyết sai thì dân chịu chứ đảng cũng không hề chịu trách nhiệm. Đúng lý, khi dân không tin tưởng ở đảng thì đảng phải có bổn phận làm cho dân tin, thuyết phục dân chứ không phải là cãi chày cãi cối và chụp mũ những người phản đối là "phản động". Với những chuyện  như cho thuê đặc khu hay là "mềm dẻo" với bạn vàng trong vấn đề biển Đông, đều là chuyện trọng đại. Đất nước là của cả dân tộc chứ không phải là của riêng đảng, muốn cắt đất bán nước gì cũng phải trưng cầu dân ý.

Thế nhưng đảng cứ hành xử độc đoán thì dân đương nhiên phải có ý kiến ý cò. Dù bị chụp mũ, bị trấn áp, bị bỏ tù, thậm chí bị giết chết thì cũng vẫn có người muốn có ý kiến ý cò! Vấn đề không phải là nói sai hay nói đúng, là biết hay không biết, là ngu hay khôn... mà là QUYỀN ĐƯỢC NÓI.

Chúng ta dù bé nhỏ, dù năng lực kém cỏi, dù kiến thức hạn chế nhưng mình là con dân nước Việt, mình vẫn phải quan tâm và lên tiếng về những vấn đề quốc gia đại sự. Để lỡ sau này có mất nước thì ta cũng không phải hối tiếc rằng đã không cố gắng hết sức để ngăn chặn điều đó.
  

CÚNG TRAI TĂNG là gì

TRAI, tiếng Phạn là Posadha, nghĩa là khi đã qua giờ ngọ (12 giờ trưa) không được ăn nữa. TĂNG là các vị tỳ kheo, các vị sư. TRAI không phải là CHAY xin chớ hiểu lầm. Thời đức Phật Thích Ca còn tại thế, ngài và các vị tăng ni dùng cơm mỗi ngày một bữa, vào giờ ngọ. Để chuyên tâm tu hành thì các ngài nhận sự cúng dường của các vị "thí chủ" . Một là để có nhiều thời gian tu hành, hai là khi nhận bố thí của thí chủ thì phải lo tu hành chăm chỉ, không được lười biếng. Buổi sáng các sư ôm bình bát đi khất thực (xin ăn). Các vị thí chủ dâng cúng thức ăn cho chư tăng gọi là CÚNG TRAI TĂNG. Có những vị thí chủ giàu có, làm bữa cơm tại nhà mời tất cả tăng đoàn đến thọ thực cũng gọi là cúng trai tăng. Cúng dường thức ăn cho người tu hành để họ có thể yên tâm tinh tấn tu học, tạo phước cho bá tánh chúng sanh là một việc nên làm của Phật tử tại gia. Hành động cúng dường chư tăng hay CÚNG TRAI TĂNG vì vậy tạo công đức vô lượng. Sau này, các sư hệ Phật giáo Bắc tông không còn đi khất thực nên người ta không cúng trai tăng cho các vị ở ngoài đường được mà chỉ còn cúng trai tăng bằng cách nấu một bữa cơm mời các vị, có thể làm ở chùa hoặc ở nhà tùy điều kiện của thí chủ. Và sau này nữa, thì cúng TRAI TĂNG ngoài việc cúng dường bữa cơm thì các thí chủ còn cúng thêm các phẩm vật dùng hàng ngày như y, áo, khăn, các vật dụng cá nhân khác... và cúng tiền. Vì là cúng TRAI tăng nên các thí chủ cúng tiền và các phẩm vật trong thời gian các sư THỌ TRAI. Vì cúng trai tăng trong giờ thọ trai nên có những hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội cảnh các vị sư ngồi thọ trai (dùng cơm trưa), các thí chủ xếp hàng đứng quanh cầm phong bì (tiền) chờ để lần lượt cúng trai tăng. Những người khác đạo không rành về nghi thức cúng trai tăng bèn lên tiếng chỉ trích vì họ hiểu sai, họ tưởng các vị thí chủ đang đứng "hầu" các vị sư dùng cơm. Vậy nên, không hiểu rõ thì tốt nhất là đừng chỉ trích phê bình, vì sẽ tạo khẩu nghiệp không đáng có.

LỄ VU LAN: CÚNG TRAI TĂNG CÓ Ý NGHĨA GÌ?

Thời Đức Phật Thích Ca còn tại thế, đệ tử của Phật là ngài Mục Kiền Liên tu hành tinh tấn, chứng quả A la hán và chứng được lục thông (sáu phép thần thông). Ngài Mục Kiền Liên dùng thần thông nhìn khắp sáu cõi thì thấy mẹ ngài là bà Thanh Đề bị đọa làm ngạ quỷ (quỷ đói). Ngài đem bát cơm dâng mẹ thì bà Thanh Đề, dù đang bị đọa nhưng tâm tham vẫn chưa dứt, bà tay cầm bát cơm, tay kia che lại để khỏi bị kẻ khác tranh phần, cho nên ngay lúc đó bát cơm của bà hóa thành lửa đỏ do tâm tham của bà.

Ngài Mục Kiền Liên bèn cầu cứu Đức Phật, xin Phật chỉ dạy cách nào cứu mẹ. Phật dạy rằng ngài Mục Kiền Liên không thể một mình cứu mẹ dù ngài có thần thông cao nhất thời ấy. Để cứu mẹ ngài phải nhờ thần lực của mười phương tăng.

Phật dạy, vào ngày Tự Tứ, là ngày các vị chư tôn đức vừa xong ba tháng an cư kiết hạ và làm lễ Tự Tứ (phát lồ sám hối) nên ngày đó chư tăng ni tụ hội đầy đủ. Ngày tự tứ chính là ngày rằm tháng bảy. Phật dạy vào ngày đó ngài Mục Liền Liên sắm sửa thức ăn, đồ dùng cúng dường chư tôn đức và nhờ sức chú nguyện của các vị để giúp cho mẹ ngài thoát khỏi kiếp bị đọa ngạ quỷ. Và nhờ thần lực chú nguyện của chư tôn đức mà mẹ ngài, bà Thanh Đề đã giác ngộ, buông bỏ các chấp trước. Khi bà giác ngộ rời mê thì lập tức bà thoát khỏi cảnh giới ngạ quỷ mà được sanh lên cảnh giới tốt lành hơn.

Vì sự tích ngài Mục Liên cứu mẹ như trên mà ngày nay, đến ngày rằm tháng bảy các chùa thường tổ chức cho Phật tử cúng TRAI TĂNG để nhờ pháp lực của các vị chư tôn đức tăng, ni cầu nguyện cho cha mẹ đã quá vãng được sanh vào cõi lành hoặc cầu nguyện cho cha mẹ hiện tiền được an lạc, trường thọ. Vì thế mà gọi là lễ Vu Lan báo hiếu.

Đức Phật dạy rằng các vị chư tôn đức đầy đủ đạo đức, phạm hạnh thanh tịnh, cầu nguyện mới có kết quả. Vì người nhiễm ô tội lỗi, giới đức không trọn vẹn, không thể thuyết phục được người trên nhân gian, thì sẽ không đủ tư cách thay mặt cho người tín chủ, để cúng dường, liên hệ với chư Phật ở thế giới tâm linh.

Và quan trọng nhất, người cúng dường trai tăng cũng phải có đời sống lương thiện đạo đức đúng theo lời Phật dạy hàng Phật tử tại gia. Người cúng dường phải cúng dường với tâm thanh tịnh, phẩm vật cúng dường cũng phải thanh tịnh chứ không cần tốn kém rườm rà. Tiền của có được từ những việc làm bất chánh, trộm cướp, lừa gạt mà đem cúng dường thì chỉ gây thêm tội, nghiệp. Chư Phật chẳng bao giờ thọ nhận các phẩm vật, tiền bạc không thanh tịnh ấy.

Đạo cũng như đời, những việc làm "thấy trước mắt" đều dễ thực hiện. Để đạt được "tâm thanh tịnh" mới là điều khó nhất.

HÌnh: Em của ngày hôm qua (lễ Vu Lan năm 2015)

CHUYỆN THƯỜNG NGÀY ....

Chiều, mình sắp đóng cửa phòng khám thì có hai vợ chồng quýnh quíu ẵm một bé chó vô khám:

- Cô ơi, nó đẻ được bốn con tưởng hết con rồi mà giờ mới biết còn con ở trỏng đẻ không ra, cô mổ liền đi cô.

- Nó đẻ hồi nào
- Hồi sáng hôm qua
- Có cho con bú không? (Nếu đẻ sót con hoặc sót nhau thì nó sẽ không chịu cho con bú)

- Có, hôm qua nó cho con bú, bữa nay không cho.

- Sao chị biết nó sót con
- Tại nó rặn hoài à cô.

Nhìn bé chó nằm thiêm thiếp không rặn gì cả mình thấy hơi lạ. Đẻ không ra đâu đến nổi lả đi như vậy. Mình lấy bao tay khám thì không sờ thấy con mà thấy mùi hôi thúi bốc ra. Vậy nên mình nới với ổng bả:

- Chắc sót nhau chứ không sót con, tui rờ không thấy con mà có mùi hôi, chắc nhau bị sình.

- Có con đó cô. Hồi sáng nó rặn lòi ra cái chưn có móng đó cô, ưm... ưm...

Mình nghe tới đây thấy ngay chuyện chẳng lành, liền hỏi

- Bộ bà nắm chưn con người ta lôi ra sứt chưn luôn rồi hả?
- (lí nhí) Dạ...

Mình nghe máu nóng bốc lên:

- Trời ui! bà hay quá sao không để ở nhà tự làm luôn đem tới đây chi zạ?
- Dạ tại tui hổng biết cô ơi, cô cứu giùm nó.
- .... (ráng nhịn)

Nếu bả không tài lanh thì mình có thể xoay sở kéo con ra được mà khỏi mổ. Bây giờ con nó kẹt ra không ra vô không vô lại thêm chó con bị sình gây nguy hiểm tính mạng con mẹ. Mình quyết định:

- Giờ phải mổ liền để cứu con mẹ
- Dạ, cô làm ơn, mà mổ nhiêu vậy cô
- 500 ngàn
- Tui hông có đem tiền. Tui ở xa lắm cô, tuốt ở trong kinh 12..

Trời đất ơi, có vụ đó nữa. Thôi thì cứu nó chứ sao giờ, để nó chết tội nghiệp. tui cho thiếu đó.

Mổ xong thì bả vui vẻ móc túi hò túi xê ra được 200 ngàn, nói:

- Cho tui thiếu lợi ba trăm, 10 ngày nữa con tui ở Bình Dương zìa đem tiền zìa tui trả cho cô. Ông chồng tui làm mỗi ngày chỗ bs Dũng đó cô (Bs Dũng ở gần nhà mình)

- Ổng làm thợ hồ a chị? (vì Bs Dũng đang xây nhà)

- Dạ, ổng đang cất nhà cho Bs Dũng mà ổng làm thầu chứ không phải thợ nghen cô.

Tới đây ông chồng móc ra cái cạc đưa mình, nói:

- Có ai cất nhà cô giới thiệu cho tui, tui cắt huê hồng cho cô.
-......

Mình xém á khẩu nhưng cũng nhớ ra nhiệm vụ, nên đưa thuốc và dặn dò đem đến thú y gần nhà đặng chích hậu phẫu vì nhà ổng bả ở xa mỗi ngày chạy ra mình xa xôi khó khăn.

Tối ăn cơm xong lấy cái cạc ra xem, không hiểu sao làm thầu xây dựng mà kẹt tiền quá vại! Mình làm nông dân kẹt tiền thì dễ hiểu! Huhuhu.

P/s1: chuyện cho chủ các em bệnh miu bệnh cẩu thiếu tiền thì thường, và chủ các em luôn trả đủ
P/s2: chủ thầu hổng có tiền thì mới thấy.

Hình 1: chó mẹ sắp đưa vào phòng mổ
Hình 2: chó con tử trong bụng mất một chân
Hình 3: Cạc của ông chủ thầu

Chuyện vui đầu năm: TIỀN LÀM THAY ĐỔI NGƯỜI TA THẾ NÀO?

Xưa giờ mình làm việc ở nhà, không đi đến nhà khách hàng khám, trị bệnh, trừ vài trường hợp ngoại lệ.

Vừa rồi mình mổ một em chó bị viêm tử cung tích mủ vì thai chết lưu trong tử cung. Cái bụng ẻm to kinh dị, đi lặc lè thấy ớn. Đi mổ mà ba người đưa ẻm đi trong đó có một ông già lụm cụm, ngồi chờ mổ xong, chở về. Mình dặn phải chở đi chích sau mổ để đề phòng nhiễm trùng.

Hôm sau một bạn thanh niên chở ẻm chó đi chích, xong thì bạn ấy nhờ mình mai mốt tới nhà chích giùm vì con chó này của ông nội bản. mà nội bản già không đưa đi chích được, còn bản thì hôm sau phải đi làm từ sáng tới tối. Nhà nội bản gần chợ, mà mình thì ngày nào cũng đi chợ nên mình đồng ý đến nhà chích. Nếu chích tại phòng khám thì mình không tính tiền chích hậu phẫu, đi tới nhà thì tính 30 ngàn mỗi lần.

Mình tới nhà chích thì hai ông bà già vui vẻ cảm ơn, nói rồi tui gởi tiền cà phê cho cô (Hehe, ly cà phê ở xứ này có 7000đ chứ mấy). Mình nói để chích xong rồi tính tiền luôn. Sau khi chích 3 ngày thì vết thương lành rất tốt, mình tính 90.000đ, nói mai không chích nữa. Ông già cám ơn, móc bóp ra, lấy đưa mình 2 tờ 100.000đ. Mình nói dư rồi, và rút một tờ, tính kiếm 10 ngàn thối lại thì ông già nói không không, tui gởi cô thêm 100. Chó này của con gái tui ở bển(nước ngoài), nó dặn tui gởi tiền cà phê cho cô vậy đó. (Giải thích thêm chỗ này, là người ở quê, nhất là những người già rất quý trọng đồng tiền, một ngàn hai ngàn họ đều quý và họ không có thói quen "boa" cho người ta)

Thêm được 100 ngàn mà lòng thấy vui vì người ta biết quý công sức của mình nên mình cũng hào phóng bất chợt, nói tới bữa cắt chỉ tui xuống cắt cho, khỏi chở nó lên tui. Đó, chỉ có 100 ngàn mà mình đã thay đổi liền tâm trạng như vậy.

Chợt nghĩ, quan tâm chi chuyện ngàn tỉ này nọ, chỉ 100 ngàn cũng đủ làm mình vui thế rồi!

Hình: Alo, để tui gánh bông đi bán xong tui zìa chích chó miễn phí cho.