VỀ QUÊ ĐÁM GIỖ

 CƯNG

    Rằm tháng chạp là ngày giỗ ông nội mình. Ông bà nội mình mất sớm, mất cùng năm, cách nhau 2 tháng, lúc ba mình mới lên bảy tuổi và chú Út mình 5 tuổi. Các chị em của ba mình mồ côi, đùm bọc nương tựa nhau mà sống, rồi cũng trưởng thành và nên người. Có lẽ vì mồ côi nên các cô mình, tức là chị của ba mình rất thương em và thương luôn lũ cháu là tụi mình. Mỗi năm hai lần đám giỗ ông và bà là đại gia đình mình lại đoàn tụ, vui thật là vui.

     Ba mình thứ chín, dưới ba mình là chú út. Vì vậy trong anh chị em họ thì mình vai em hết thảy, chỉ được làm chị của con chú Út thôi. Mỗi lần về quê là thấy mình như trẻ lại, vì được làm em. Các anh chị của mình dù lớn tuổi hay nhỏ tuổi hơn mình đều xưng anh, xưng chị và kêu mình bằng "cưng". Chỉ khi về quê mình mới được "cưng" nhiều như vậy. 

     Hồi mình 20 tuổi còn đang đi học, về quê các anh chị hỏi: "cưng cứ đi học hoài dzị, chừng nào mới lấy chồng?". Bây giờ thì các anh chị lại hỏi: "Chừng nào cưng mần sui? thằng con của cưng lớn bộn rồi, cưới vợ cho nó được rồi đa!". Vui ghê. 

 MẤT QUẦN GIỮA ĐÊM

     Mỗi lần về quê đám giỗ mình đi hai ngày, ngủ lại một đêm. Mình hay ngủ ở nhà anh hai, là con bác mình. Nhà anh rộng, có sân để đậu xe. Nhà rộng có chỗ ngủ nhưng chú tài xế cứ thích ngủ trong xe chứ không chịu vô nhà. Xe đậu ngoài sân ngay cạnh phòng mình ngủ. Anh hai chủ nhà ngủ phòng phía sau, hơi xa một chút. Tối đó mấy anh em ngồi tám chuyện tới 12 giờ mới đi ngủ. Mình đang ngủ ngon lành bỗng nghe tiếng người kêu lớn :

 - Anh hai ơi anh hai

Mình giật mình, nghĩ thầm khách khứa gì của anh hai mà kêu réo sớm dữ vậy, thiệt bất lịch sự... thì nghe tiếp:

 - Anh hai ơi em bị mất cái quần rồi!

 Úi trời! chuyện gì đây!? Mình tốc dậy chạy ra thì... chú tài vừa bị ăn trộm lấy mất cái quần. Chú ngủ trong xe, cởi quần dài để bên cạnh, hé hé kiếng xe cho thoáng. Chú nói thằng trộm vừa lấy xong, vì chú đang ngủ nghe tiếng tít tít liền choàng dậy, thì ra là thằng trộm bấm vào cái chìa khoá xe trong cái quần đó làm chiếc xe kêu lên tiếng tít tít. Anh hai và anh xã mình ồ lên vì hai người đều nghe thấy tiếng tít tít đó mà nhất thời không biết là tiếng gì. Thế là cả ba người đàn ông, anh hai, anh xã mình và chú tài túa đi tìm tên trộm. Cổng trước khoá nên nó chỉ có thể leo rào bên hông vào. BA người rọi đèn pin tới lui tìm kiếm một lúc thấy không động tĩnh gì nên anh hai ra lấy xe đi báo công an xã.

 Trong túi quần chú tài xế có chìa khoá xe, bóp giấy tờ và vài ba trăm ngàn. Mất chìa khoá xe là phiền nhất. Anh xã mình đã bắt đầu tính các phương cánh giải quyết trong khi chú tài vẫn rọi đèn pin, đi tới đi lui tìm kiếm... thì may quá, chú phát hiện cái quần bị thằng trộm "dụt" lại trên đám cỏ sát bờ rào. Xem lại thì chìa khoá còn y, giấy tờ còn y, tiền biến mất. 

 Thiệt hú hồn! Cả nhà đều thức hết không ngủ lại được. Chị hai bèn pha cà phê cho mấy anh em uống và ... tám chiện tiếp chứ biết làm gì!

 Buổi chiều trên đường về mình chọc chú tài: "Ummm, nếu viết bài báo: khi tài xế mất quần chắc là hấp dẫn lắm". Chú tài im ru không nói gì nhưng khi về gần đến nhà chú rụt rè bảo: "chị ơi, viết bài báo đó chắc người ta cười lắm đó!". "Hahaha, báo nào mà đăng mấy chuyện vậy em ơi!". Chú ta thở phào nhẹ nhõm, mà chắc chú hổng biết mình viết trên Phây!

 Hình về đám giỗ hồi nẳm. Hình năm nay còn để trong máy, chưa lấy ra!

 

 

"CƯNG"

 

December 15th (Lunar) is my grandfather's death anniversary. He and grandma died early and only two months apart within same year, when my dad was seven and my uncle five. Dad, uncle and aunts were orphans who took care and looked after each other. They grew up strong and wise. Being orphans, my aunts love her brothers and nephews as their own children. My great family always unite and have a really fun time twice each year on grandma and grandpa's death anniversaries.

 

Dad is the ninth child, and my uncle is the last one. So of all my cousins I'm almost the youngest. Everytime I visit home, it makes me happy to be the young child of my great family. This is the only place where everyone calls me "cung", or lil'sister.

 

When I was 20, my cousins kept asking me: "Why study so hard? When will CUNG (you) marry?" Now they continue asking: "When will CUNG's (your) son marry? He's getting old. He needs a wife now". So fun.

 

(to be continued)

 

(Đang học tiếng Anh nên tập dịch...)

NÔNG DÂN CHẤT LƯỢNG CAO

 (Bài viết từ năm 2009, tới giờ ngành nông nghiệp vẫn tệ như cũ, không khá lên chút nào, huhuhu)

 

Chính phủ vừa “đặt hàng” Bộ NN-PTNT, Bộ GD-ĐT và Bộ LĐTB-XH thực hiện chương trình mỗi năm đào tạo nghề cho 1 triệu “lão nông tri điền” trong cả nước. Nhiều chuyên gia cho rằng, đây là một chủ trương đúng nhằm đào tạo ra đội ngũ “nông dân chất lượng cao” để thay đổi bộ mặt nông thôn. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, để chương trình khả thi thì cần cân nhắc kỹ về nội dung thực hiện, chọn trúng đối tượng để không lặp lại những bài học đã mắc phải trong nhiều năm qua.

Trong nhiều cuộc bàn thảo về đề án đào tạo 1 triệu “nông dân chất lượng cao”, Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Cao Đức Phát đã nhiều lần nhấn mạnh rằng, mục tiêu mà chương trình đặt ra phải là trang bị cũng như đào tạo cho nông dân có tay nghề cụ thể, có tri thức và biết ứng dụng khoa học kỹ thuật để làm giàu từ nông nghiệp, chứ không phải làm… cán bộ nông nghiệp hoặc sau đó lại “ly nông”.(xem tiếp ở đây)

 

Đọc bài báo này không thể không có mấy lời bàn, vì tui vốn là nông dân chất lượng …không cao.

Không biết là các quan nhà mình có nói kiểu “ý tại ngôn ngoại” hay không, chứ thiệt tình tui không hiểu nổi cái ý tưởng “đào tạo nông dân chất lượng cao” siêu việt này.

 

Tình trạng nông dân nghèo, khổ là do họ ít học, điều đó đúng. Họ ít học nên không thể kiếm một việc làm khá hơn, đành phải làm nông, đành phải chịu kiếp nghèo. Nếu có học mà quay đầu về quê làm nông, mười phần hết chín là không thể cất đầu lên nổi.

 

Cho một anh kỹ sư trồng trọt đi về làm ruộng, mà anh ấy làm giàu được mới là chuyện lạ. Cho dù anh ấy là nhà giàu, có 10 công ruộng (diện tích ruộng bình quân của người làm nông ở tỉnh tui là 1,5 công/người, số liệu tôi tự tính) anh ấy nuôi vợ con không đói rách là may. Nếu cho một anh kỹ sư thủy sản về nuôi cá tra, ba sa có thể anh ấy sẽ làm giàu được ở những năm trước (mà nông dân nuôi vẫn làm giàu được, không cứ gì phải là kỹ sư), nhưng từ đầu năm 2008 đến giờ “của thiên trả địa” hết, biết bao người nuôi cá đã phá sản, bán ao, bán ruộng, bán nhà vẫn không đủ tiền trả nợ. Họ thua lỗ do những nguyên nhân ngoài tầm kiểm soát của họ. Những người trụ được thường là người có gốc gác dây mơ rễ má với chính quyền, với công ty thủy sản (của nhà nước), với nhà máy thức ăn (cũng của nhà nước), được nhiều ưu tiên về thông tin, về quyền mua, bán, chứ phó thường dân thì đành chịu chết. Các ngành khác như trồng cà phê, cao su, nuôi heo, nuôi gà… cũng tương tự như vậy, nông dân có khá hay không không phải chỉ do bản thân họ giỏi hay dở, phần này có, mà ít, cái chính là do cách quản lý điều hành của nhà nước quá tệ. Cà phê có giá: nông dân giàu, cà phê xuống giá: bó tay. Heo gà không bị bệnh dịch: nông dân có ăn, dịch bệnh xảy ra: bó tay.

 

Đào tạo người nông dân chất lượng cao có thể bằng được người kỹ sư nông nghiệp hay không, trong khi đội ngũ kỹ sư có sẵn thì ngành nông nghiệp không biết tận dụng, sử dụng sai chỗ, không hiệu quả. Chuyện này nói hết cho cả ngành nông nghiệp thì rất dài dòng nên tui chỉ nói về ngành chăn nuôi mà thôi.

Trong ngành chăn nuôi, khâu nuôi để sản xuất ra thịt là khâu cuối cùng, đơn giản nhất, không cần học nhiều cũng làm được. Ở các nước có nền chăn nuôi phát triển, nông dân chỉ cần làm theo những quy trình được kỹ sư thiết kế sẵn (cho từng vùng, miền, ngay cả cho từng trại) từ quy cách xây dựng chuồng trại cho tới quy trình chủng ngừa, quy trình cho ăn v.v… đều có sẵn, nông dân chỉ việc làm theo. Nếu có trục trặc thì họ có thể nhờ những nhà chuyên môn giúp đỡ (có thù lao). Nuôi một lứa gà sáu tuần, một lứa heo từ ba tháng rưỡi đến bốn tháng, xuất chuồng, đếm tiền.

 

Nhưng muốn khâu cuối cùng này vận hành suôn sẻ, ra sản phẩm tốt thì phải có nhiểu khâu trước đó, đòi hỏi kỹ thuật cao, tay nghề cao, phải có đầu tư tiền bạc, phải có chuyên gia giỏi mới làm được. Đó là các việc: chọn giống và tạo giống mới, trong ngành gọi là “công tác giống”; nghiên cứu và chế tạo vaccine, thuốc thú y; nghiên cứu về dinh dưỡng và thức ăn gia súc. Rất tiếc là ở nước ta hiện nay, các khâu “tiền đề” cho một ngành chăn nuôi phát triển này không có hoặc có rất ít.

Toàn bộ giống heo, giống gà ta đều phải nhập:

Dòng (ông bà) cha—> ông —> cha

Dòng (ông bà) mẹ —> bà—> mẹ

Cha x Mẹ —> F1

Con lai thế hệ F1 chỉ dùng nuôi thịt không làm giống được, nếu đem làm giống thì thế hệ F2, F3 sẽ bị phân ly và thoái hóa, không còn giữ được các đặc tính ban đầu.

 

Ngành chăn nuôi của ta phải nhập các con giống ông bà, khi các con giống ông bà này hết đời thì phải nhập con giống khác, cứ thế. Còn làm thế nào để sản xuất được giống ông bà thì là bí quyết của người ta, chúng ta không thèm nghiên cứu, không làm!

Toàn bộ nguyên liệu thuốc thú y đều nhập, nguyên liệu thức ăn gia súc (TAGS) chỉ trừ tấm, còn lại đều nhập, kể cả cám và bắp. Các công ty sản xuất thuốc thú y, TAGS chỉ là nhập nguyên liệu về pha chế ra thôi. Vaccine thì trong nước chỉ sản xuất được ba loại vaccine cho heo, bốn loại cho gà, hai loại cho vịt, còn lại đều phải nhập.

 

Vậy là những công đoạn quan trọng, nhiều chất xám thì ta nhường cho ngoại quốc hốt bạc, ta chỉ làm công đoạn gia công đơn giản cuối cùng, mà trong đó, những người trung gian như hãng sản xuất thuốc thú y, hãng sản xuất thức ăn, các đại lý thuốc, đại lý thức ăn hốt bạc phần lớn, người chăn nuôi chỉ còn miếng bánh vụn, dù là kỹ sư chất lượng cao đi mần chăn nuôi thì cũng vậy thôi, không khá hơn được.

 

Nhưng ở công đoạn đơn giản cuối cùng này ta làm cũng không nên thân. Quy trình chích ngừa: không có, trạm thú y nào cũng làm theo chỉ đạo của cấp trên, giống nhau mọi lúc mọi nơi. Quy trình chích ngừa phải được vạch ra tùy tình hình dịch tễ của địa phương, của trại chăn nuôi, cân nhắc với nhiều yếu tố khác, nên phải thay đổi tùy thời điểm chứ không thể cố định. Tui biết chắc hầu hết cán bộ thú y cấp huyện (nói chung, chứ không riêng gì ở địa phương nào) không thể (và không được phép) đưa ra được một quy trình chủng ngừa hợp lý cho gia súc trong địa bàn mình quản lý. Mà cái quy trình chích ngừa này mới chính là cốt lõi của sự phòng bịnh trên đàn gia súc. Vậy nên không lạ khi dịch bệnh cứ trở đi trở lại năm này qua năm khác.

 

Huyện, xã nào cũng có cán bộ thú y, cán bộ khuyến nông nhưng thực tế nông dân khó nhờ cậy. Tui thấy cứ biến cái trạm thú y thành nơi tư vấn cho người chăn nuôi (tư vấn có thu phí, có chịu trách nhiệm) coi bộ ích lợi hơn nhiều, khỏi cần tốn tiền đào tạo nông dân chất lượng cao làm chi.

 

Như vậy tui thấy hai nhân vật chính trong cái đề án nông dân chất lượng cao là Phó Thủ Tướng Nguyễn Thiện Nhân và Bộ trưởng NN Cao Đức Phát hoặc là không hiểu gì về tình hình nông nghiệp nông thôn và nông dân ta hiện nay, hoặc là hiểu mà vẫn thực hiện đề án với một mục đích sâu xa nào khác, chứ không phải mục đích giúp nông dân làm giàu. Nói các ngài không hiểu gì về nông nghiệp nước nhà thì vô lý, vậy thì các ngài làm việc này với mục đích gì???

THỜI ẤY XA RỒI

 Ngày nhà giáo 20-11 vừa rồi mình có dự lễ ở một trường cấp 2. Các em học sinh biểu diễn nhưng tiết mục văn nghệ cây nhà lá vườn rất dễ thương. NHìn các em múa hát mình nhận thấy sao mà các em nhỏ con quá. Lớp 9, là 14, 15 tuổi rồi mà đa số vừa thấp vừa ốm, có thể gọi là nhỏ thó. NHìn khắp sân trường cũng không thấy em nào cao lớn! Xem phim Mỹ thì thiếu niên 15 tuổi hầu như đều cao lớn như người lớn, chỉ có cái mặt là non choẹt thôi.

 Vừa rồi báo chí cũng có "la" chuyện người VN mình thấp bé nhất ở Châu Á (http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/chieu-cao-nguoi-viet-thap-nhat-chau-a-3090659.html). Là do thiếu dinh dưỡng và thiếu vận động! Nghĩ mà thương cho thế hệ trẻ của VN quá. Hai cái thiếu này chắc tới chừng xây dựng CNXH xong mới khắc phục được, mà theo TBT Nguyễn Phú Trọng thì đến hết thế kỷ này cũng không biết "nhà mình" có đi đến cái đích XHCN mông lung đó chưa! (http://www.thanhnien.com.vn/pages/20131024/tong-bi-thu-nguyen-phu-trong-phat-bieu-tai-to-ve-du-thao-sua-doi-hien-phap-1992.aspx)

 Nói chuyện nay để nhắc chuyện xưa, hồi mình còn nhỏ, tức là hồi thời miền Nam chưa được giải phóng. Hồi đó ba mình là "quân nhân" (trong khai sinh và học bạ của mình đều ghi nghề nghiệp của ba mình như vậy), đi làm việc ở nhiều nơi. Năm mình 4 tuổi thì ba mình đổi ra Buôn MA Thuột, mẹ mình và hai đứa con cũng đi theo ba. Ra đó mình được ba mẹ cho đi học mẫu giáo mà bây giờ mình vẫn còn nhớ trường tên Vinh Sơn, ở trong nhà thờ. MÌnh không còn nhớ hồi đó mình được học gì trong trường mẫu giáo đó, chỉ nhớ là mỗi ngày vào giờ ra chơi có một xe chở sữa tươi vào trường cho tụi mình uống. Trên xe có một cái bồn inox lớn có vòi. Học sinh đứng xếp hàng một, cô giáo (bà xơ) mở vòi hứng sữa ra ly giấy đưa cho từng em, em nào nhận sữa xong thì ra khỏi hàng uống, hết em này đến em kia. Sữa tươi rất ngon, lạnh lạnh, thơm và béo nhưng lạt. Bạn nào uống một ly mà chưa thấy đã thì lại xếp hàng uống thêm ly nữa, đến chừng nào không còn bạn nào uống nữa thì xe sữa mới rút lui. Bạn mình hầu hết đều thích uống sữa đó, còn mình chỉ uống một lần trong ngày đầu đi học, những ngày sau thì không xếp hàng uống sữa mà đứng bên cạnh xem bọn nó uống, ngày nào cũng vậy. Cô hỏi mình sao không uống mình nói sữa lạt không ngon, ở nhà con sữa ngon hơn (sữa bột). Cô giáo cũng không ép. Hồi đó học mẫu giáo có một buổi và không tốn học phí. Sữa dĩ nhiên là cũng miễn phí. Giờ mình cũng không biết là nguồn sữa đó từ đâu.

     Khi mình 6 tuổi thì ba mình xin đổi về Sài Gòn vì ba mình nuôi mộng cho con gái (là mình) học ở Sài Gòn để sau này thi vô trường nữ trung học Gia Long (đó là chuyện về sau). Mình đi học ở một trường tiểu học nhỏ gần nhà. Mỗi ngày vào giờ chơi trường phát bánh mì cho học sinh ăn lót dạ. Buổi sáng buổi chiều đều có. Suốt những năm tiểu học mình học ở đó đều được phát bánh mì như vậy. Cứ giờ chơi thì lớp trưởng và 2, 3 học sinh xuống văn phòng lãnh bánh mì và một con dao cắt bánh mì. Mình nhớ mỗi lớp có một con dao riêng, có bao bằng giấy ghi tên lớp. Loại dao răng cưa mũi bằng để cắt bánh không bị bể, vụn. Mỗi ổ bánh mì cắt làm ba khúc cho ba em. Theo trí nhớ của mình thì mỗi khúc bánh mì dài cỡ 15cm, khá to. Cô, thầy giáo của mỗi lớp là người cắt bánh ra chia. Cắt bánh chia xong thì lớp trưởng đem con dao trả lại văn phòng. Thường văn phòng phát dư bánh, thí dụ lớp 40 em thì phát 14 ổ, thì dư 2 phần. Nếu bữa đó có bạn vắng thì dư nhiều hơn. Cô giáo thường cho mình phần dư ấy vì hồi đó mình học giỏi, năm nào cũng là học trò cưng của cô. Hầu như ngày nào mình cũng được một ổ bánh mì nhưng vì mình không thích ăn bánh mì không, và cũng ăn uống ở nhà đầy đủ mới đi học nên ngày nào mình cũng không ăn mà đem nguyên ổ bánh về nhà. BÀ ngoại mình xắt lát phơi khô, lâu lâu lấy ra làm món bánh mì nhúng bột chiên với tôm ăn ngon tuyệt. 

     Mẹ mình là cô giáo tiểu học, những năm đó bà đi dạy ở một trường khác hơi xa nhà một chút nhưng cũng trong quận. Ở trường mẹ mình dạy thì có cho học sinh uống sữa tươi giống như trường mẫu giáo của mình ở Buôn MA Thuột.

     Giờ ngẫm lại, thấy hồi trước "giải phóng" và sau "giải phóng" khác nhau thật nhiều.

     BỔ SUNG THÊM

     Một nhỏ bạn nối khố của mình, Myhoa Ton học chung từ hồi tiểu học vừa nhắc mình là trường mình hồi đó có cho học sinh uống sữa và thuốc bổ ngoài việc cho bánh mì. Thầy cô đứng canh để mỗi em đều phải uống ly sữa phần của mình. Giờ mình khá cao so với thế hệ của mình chắc nhờ hồi đó "bị" ép uống sữa mỗi ngày. Cám ơn Myhoa Ton. Giá mà liên lạc lại được với các bạn tiểu học hồi xưa để cùng ôn lại chuyện cũ!

MÙA NƯỚC NỔI NAY CÒN ĐÂU

Bài này viết gởi báo mà báo hổng thèm đăng, mình tự đăng vậy! Ngày tháng trong bài bị lạc hậu rùi!

SẼ KHÔNG CÒN MÙA NƯỚC NỔI?

Sông Cửu Long là tên gọi của đoạn sông Mekong chảy qua địa phận Việt Nam. Dòng sông đã bồi đắp nên một đồng bằng Sông Cửu Long phì nhiêu, vựa lúa của cả nước. Hàng năm, mùa nước nổi của sông Cửu Long mang lại cho cư dân trong vùng một nguồn lợi thủy sản tự nhiên to lớn, tưới tắm phù sa cho đồng ruộng, do đó, cho những vụ mùa bội thu mà đất đai không bao giờ cằn cỗi. Vào mùa lũ, các con sông lớn trên thế giới thường rất hung dữ, ngay cả sông Hồng cũng vậy, khiến người ta phải đắp đê ngăn chặn, mà nếu đê vỡ, sẽ gây tai họa lớn. Ngược lại, sông Cửu Long trong mùa lũ vẫn hiền hòa, nước “nổi” lên từ từ là nhờ có Biển Hồ ở Campuchia đã chứa trọn lượng nước rất lớn từ thượng nguồn đổ về, rồi “xả” lần lần xuống đồng bằng sông Cửu Long của nước ta.

Mùa nước nổi kéo dài bao lâu

Hàng năm, khoảng mùng 5 tháng 5 âm lịch, nước sông Cửu Long từ trong (tương đối) trở nên đục dần, người ta gọi là nước quay, nghĩa là bắt đầu mùa nước. Từ thời điểm đó, nước sông dâng lên từ từ, tới tháng 7, tháng 8 nước lên nhanh hơn, ngập ruộng đồng, và khi nước lên tới đỉnh điểm gọi là nước phân đồng là khoảng rằm tháng chín,. Sau đó nước rút xuống từ từ tới giữa hoặc cuối tháng 10 là ruộng đồng trở lại như cũ. Thời gian nước ngập chừng ba bốn tháng tùy năm.

Mỗi năm thời điểm nước lên gần như không thay đổi nhiều, chỉ có mực nước là cao hay thấp mà thôi, nhưng dù cao hay thấp thì nước cũng luôn luôn ngập trắng cánh đồng.

Mùa nước nổi có gì …
Xưa
Khi nước bắt đầu lên, người ta sạ lúa mùa, nước lên tới đâu lúa vượt tới đó, trổ bông kết hạt trên mực nước sâu 2-3 thước. Khi nước rút hết là lúa cũng chín, người ta gặt lúa là xong mùa, khỏi làm cỏ bón phân chăm sóc gì hết. Mỗi năm chỉ làm một vụ lúa mùa, còn mùa khô thì làm rẫy (tức là trồng hoa màu, rau…). Dân miền Tây được tiếng “làm chơi ăn thiệt” là vì vậy.

Mùa nước nổi cũng là mùa cá, cũng là mùa làm mắm: mắm cá linh, mắm cá sặc, mắm cá chốt, mắm cá lóc…Mùa nước nổi là mùa ăn nên làm ra của rất nhiều ngành nghề “ăn theo” mùa cá: làm lưỡi câu, đan lưới, đan lờ lọp, đóng xuồng ghe…Đặc sản mắm thái Châu Đốc vang danh khắp nơi, cũng là sản phẩm của mùa nước nổi ở xứ này.

Từ 15-20 năm nay nông dân vùng nước nổi không còn làm lúa mùa một vụ nữa vì năng suất thấp. Tất cả đã chuyển sang làm lúa hai vụ, ba vụ. Nếu làm lúa hai vụ thì khi vừa thu hoạch lúa vụ hè thu xong thì nước lên, khi nước vừa rút xuống thì gieo sạ vụ đông xuân. Sau thời gian nước ngập ba bốn tháng thì ruộng đồng trở nên “tươi mới”, cỏ dại và sâu bệnh đều chết và bị nước cuốn trôi. Quan trọng hơn là nước rút đi đã để lại một lớp phù sa màu mỡ, đây chính là nguyên nhân của những vụ mùa bội thu của đồng bằng sông Cửu Long. Nếu làm lúa ba vụ thì người ta đắp đê bao ngăn nước để làm lúa vụ ba, dân trong vùng có đê bao sẽ không có mùa nước nổi. Họ được thêm một vụ lúa nhưng thiệt mất một vụ cá; năng suất lúa vụ ba thường thấp hơn hai vụ lúa kia và chi phí cũng cao hơn do sâu bệnh nhiều hơn. Đôi ba năm một lần người ta vẫn phải mở cống cho nước nổi vào vùng có đê bao để cho đất không bị cằn cỗi.

Nay

Chừng 5 năm đổ lại đây, nông dân ngoài việc đánh bắt cá trong mùa nước nổi, họ còn nuôi tôm cá “đăng quầng”, nghĩa là giăng lưới một vùng trên cánh đồng rồi thả cá, tôm nuôi thúc trong mấy tháng nước lên, khi nước xuống thì thu hoạch. Nghề nuôi đăng quầng này đã giúp nhiều gia đình nông dân nghèo tăng thu nhập đáng kể. Mùa nước nổi vẫn là mùa làm ăn của những nghề làm câu lưới đóng xuồng ghe…

Hôm nay, đã là trung thu, tức là đã ở giữa mùa nước nổi, nước gần như đã tới đỉnh, lẽ thường cánh đồng đã thành biển nước. Thế nhưng nước không ngập lên bao nhiêu, vẫn chưa ngập hết cuống rạ trên đồng.Tôi là dân vùng nước nổi, lần đầu tiên trong đời nhìn thấy giữa tháng tám âm lịch mà nước vẫn không “nổi”. Mọi năm, cứ tới ngày tới tháng thì nước lên, rồi nước xuống, ta cứ coi đó là chuyện bình thường theo quy luật tự nhiên. Bỗng nhiên năm nay… nước không nổi, thật là một sự hụt hẫng, bất ngờ và lo lắng.

Từ năm 2009, nhiều tờ báo lớn (*) đã lên tiếng cảnh báo về tác hại của các con đập lớn trên thượng nguồn sông Mekong, mà con đập lớn nhất là đập Tiểu Loan. Theo báo Tuổi Trẻ, “Để trữ đầy con đập với thể tích 15 tỉ m3 này, sẽ cần sử dụng một nửa dòng nước ở thượng lưu sông Mekong từ 5-10 năm liên tục.” Và đập Tiểu Loan đã bắt đầu tích nước từ tháng 10-2009. Phải chăng đây chính là nguyên nhân làm cho năm nay, ĐBSCL của chúng ta không có mùa nước nổi?

Đồng bằng sông Cửu Long là vựa lúa lớn nhất ở Việt Nam, nơi xuất khẩu lượng lúa lớn thứ hai thế giới; đồng bằng nầy cũng là nơi nuôi trồng nguồn thủy sản xuất khẩu chủ lực. Nếu những năm sắp tới nguồn nước tiếp tục bị cạn kiệt, mùa nước nổi không còn nữa, nguồn lợi thủy sản tự nhiên chắc chắn sẽ không còn, đồng ruộng không có phù sa, nước mặn tiếp tục xâm nhập vào sâu trong đất liền nhiều hơn nữa… Không đủ nước ngọt cho việc trồng lúa, nuôi tôm cá…thì miền đồng bằng phì nhiêu này sẽ trở nên thế nào đây? Khi đó, mối hiểm họa sẽ không chỉ đe dọa riêng người dân ĐBSCL mà còn ảnh hưởng đến “nồi cơm” của cả nước, theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng. Chúng tôi, những người nông dân chỉ còn biết mong chờ nhà nước tiên liệu và đề ra những đối sách thích hợp để xoay chuyển được tình thế khó khăn và ngặt nghèo này.

Phương Nguyên


* Xem thêm:

http://tuoitre.vn/Chinh-tri- xa-hoi/Khoa-hoc-moi-truong/ 318355/Dap-Tieu-Loan-de-doa- dong-bang-song-Cuu-Long.html
http://tuoitre.vn/The-gioi/ 317599/%E2%80%9CBuc-tu%E2%80% 9D-song-Mekong-voi-dap-cao- 292m.html
http://vnexpress.net/GL/Khoa- hoc/2010/03/3BA19975/